Rais wa Rwanda Paul Kagame huwasha moto kila
mwaka kuadhimisha mauaji ya kimbari. Picha: Nyingine
............................................................................................................
Raia wa Rwanda wanaadhimisha miaka 30 Jumapili hii tangu shirika la
mauaji ya halaiki kusambaratisha nchi yao, huku majirani wakishambuliana
katika moja ya mauaji mabaya zaidi ya karne ya 20.
Mauaji hayo, ambayo yalidumu siku 100 kabla ya
waasi wa Rwandan
Patriotic Front (RPF) kuchukua Kigali Julai 1994, yaligharimu maisha ya
takriban watu 800,000, wengi wao ni Watutsi lakini pia Wahutu wenye msimamo wa
wastani.
Taifa hilo tangu wakati huo limepata mkondo
wake chini ya utawala wa Rais Paul Kagame, ambaye aliongoza RPF.
Kwa mujibu wa mila, Aprili 7 - siku ambayo
wanamgambo walianzisha mauaji mwaka 1994 - itaadhimishwa kwa Kagame kuwasha
mwanga wa ukumbusho kwenye Kumbukumbu ya Mauaji ya Kimbari ya Kigali, ambapo
zaidi ya wahanga 250,000 wanaaminika kuzikwa.
Kushindwa kwa ulimwengu
Kagame ataweka mashada ya maua kwenye makaburi
ya halaiki, akizungukwa na viongozi wa kigeni akiwemo rais wa zamani wa
Marekani Bill Clinton, ambaye aliyataja mauaji ya halaiki kuwa kushindwa kubwa
zaidi kwa utawala wake.
Kushindwa kwa jumuiya ya kimataifa kuingilia
kati kumekuwa sababu ya aibu inayoendelea. Rais wa Ufaransa Emmanuel Macron
anatarajiwa kutoa ujumbe siku ya Jumapili akisema kwamba Ufaransa na washirika
wake wa Magharibi na Afrika "wangeweza kukomesha" umwagaji damu
lakini hawakuwa na nia ya kufanya hivyo.
Kagame pia anatarajiwa kutoa hotuba katika
uwanja wa viti 10,000 katika mji mkuu, ambapo Wanyarwanda baadaye watafanya
mkesha wa kuwasha mishumaa kwa waliouawa.
Matukio ya Jumapili yanaashiria
kuanza kwa wiki ya maombolezo ya kitaifa, huku Rwanda ikisimama vyema na
bendera za taifa zikipeperushwa nusu mlingoti.
Mahakama za kijamii
Muziki hautaruhusiwa katika maeneo ya umma au
kwenye redio, wakati matukio ya michezo na sinema zimepigwa marufuku kutoka kwa
matangazo ya TV, isipokuwa kama zimeunganishwa na kile kinachoitwa
"Kwibuka (Kumbukumbu) 30".
Umoja wa Mataifa na Umoja
wa Afrika pia watafanya sherehe za ukumbusho.
Karel Kovanda, mwanadiplomasia wa zamani wa
Czech ambaye alikuwa balozi wa kwanza wa Umoja wa Mataifa kuyataja hadharani
matukio ya mwaka 1994 kuwa ni mauaji ya halaiki, karibu mwezi mmoja baada ya
mauaji hayo kuanza, alisema mauaji hayo hayapaswi kusahaulika.
"Ukurasa hauwezi kugeuzwa," aliambia
shirika la habari la AFP katika mahojiano mjini Kigali, akihimiza juhudi za
kuhakikisha kwamba "mauaji ya halaiki hayatawahi kusahaulika".
Mauaji ya Rais
wa Kihutu Juvenal Habyarimana usiku wa Aprili 6, wakati ndege yake
ilipotunguliwa juu ya Kigali, yalichochea shambulio dhidi ya Watutsi kutoka kwa
Wahutu wenye msimamo mkali na wanamgambo wa "Interahamwe".
Kila mwaka makaburi mapya ya halaiki
yanafukuliwa kote nchini.
Mwaka 2002, Rwanda ilianzisha mahakama za
kijamii ambapo waathiriwa walisikia "ungamo" kutoka kwa wale
waliokuwa wakiwatesa, ingawa waangalizi wa haki walisema mfumo huo pia
ulisababisha ukiukwaji wa haki.
Watuhumiwa walio mafichoni
Leo, vitambulisho vya Rwanda havitaji kama mtu
ni Mhutu au Mtutsi.
Wanafunzi wa shule za upili hujifunza kuhusu
mauaji ya halaiki kama sehemu ya mtaala unaodhibitiwa vilivyo.
Nchi hiyo ina kumbukumbu zaidi ya 200 za
mauaji ya kimbari, nne kati ya hizo ziliongezwa kwenye orodha ya UNESCO ya
Urithi wa Dunia mwaka jana.
Kulingana na Rwanda, mamia ya washukiwa wa
mauaji ya halaiki wamesalia mafichoni ikiwa ni pamoja na katika mataifa jirani kama
vile Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo na Uganda.
Ni watu 28 pekee waliorejeshwa Rwanda kutoka
sehemu mbalimbali duniani kujibu mashtaka.
"Ninaomba mataifa kila mahali kuongeza juhudi zao za kuwafikisha washukiwa wote waliosalia mbele ya sheria -- ikiwa ni pamoja na kupitia mamlaka ya ulimwengu -- na kupambana na matamshi ya chuki na uchochezi wa kufanya mauaji ya kimbari," mkuu wa haki za binadamu wa Umoja wa Mataifa Volker Turk alisema Ijumaa
