Uganda yajiandaa kuvuna matunda ya uchimbaji mafuta yake
Kampala, Uganda
Shuguli zimepamba moto katika eneo la magharibi mwa Uganda huku uchimbaji wa mafuta ukianza, kwa lengo la kuanza uzalishaji mwaka 2025.
Kampuni ya China National Offshore Oil Company, CNOC, inafanya shughuli zake katika visima vya mafuta vya Kingfisher.
Shughuli ya uchimbaji mafuta inasimamiwa na Mamlaka ya Petroli ya Uganda.
"Kwa sasa, lengo ni kuchimba visima ambavyo vinahitajika kwa mafuta ya kwanza lakini
vyenginevyo, uchimbaji utaendelea hata baada ya mafuta ya kwanza," anaelezea Michael Okello, afisa kutoka Mamlaka ya Petroli ya Uganda.
"Itazingatia hitaji, ikiwa kisima kitahitajika kuwekwa kwenye mkondo, basi hicho kitakuwa
kisima cha kipaumbele kitakachochimbwa baadaye," anaongezea.
Wachimba mafuta hao wanakadiria kuwa kisima cha mafuta cha Kingfisher kitazalisha
rasilimali ya mafuta ya takriban mapipa milioni mia moja themanini.
Juhudi za uchimbaji visima zinafanywa sambamba na ujenzi wa bomba la kusafirisha mafuta hadi kituo kikuu cha usindikaji katika viwanda ya Kabaale.
Katika eneo la ziwa Albertine, magharibi mwa nchi, Uganda ina akiba ya takriban mapipa bilioni 6.5 ya mafuta, huku wataalamu wakisema kuwa kati ya hizo, bilioni 1.4 zinazokadiriwa kuwa zinaweza kurejeshwa kiuchumi.
Uzalishaji wa mafuta nchini Uganda unaendeshwa na Washirika wa Ubia.
TotalEnergies Exploration, and Production (TEPU) yenye riba kubwa iliyoshiriki ya 56.67%,
Kampuni ya China National Offshore Oil Corporation (CNOOC) yenye 28.33%, na
Kampuni ya Kitaifa ya Mafuta ya Uganda (UNOC) yenye 15%.
Kando
na visima vya mafuta vya Kingfisher, uchimbaji visima unaendelea katika eneo
jengine la visima vya mafuta la Tilenga.
Hili linaendeshwa na Kampuni ya Ufaransa ya TotalEnergies Exploration. Zaidi ya
visima mia nne vitachimbwa katika maeneo ya mafuta ya Tilenga, thuluthi moja yao itakuwa katika mbuga kubwa ya kitaifa ya Uganda, Murchison Falls.
TotalEnergies EP Uganda pia inamiliki hisa nyingi za asilimia
62 katika Mradi wa Bomba la Mafuta Ghafi la Afrika Mashariki (EACOP), bomba la usafirishaji wa mafuta ghafi la kilomita 1,443 ambalo litasafirisha mafuta ghafi ya Uganda hadi soko la kimataifa kutoka Kabaale - Hoima nchini Uganda hadi rasi ya Chongoleani.
Bandari ya Tanga nchini Tanzania ilipokea leseni mnamo tarehe 24 Januari 2023,
ikishakamilika itakuwa na uwezo wa kusafirisha mapipa ya mafuta 246,000 kwa
siku.
Wanahisa wengine wa bomba hilo litakalopatikana kwa asilimia 80 nchini Tanzania, ni
pamoja na EACOP Ltd Uganda National Oil Company (UNOC – 15%), Tanzania Petroleum Development Corporation (TPDC – 15%) na China National Offshore Oil Company (8%).
Wasiwasi dhidi ya kampuni ya Ufaransa umezuka huku wanaharakati wa mazingira wanapandisha bendera nyekundu kuhusu tishio la shughuli za kampuni ya Ufaransa kwa viumbe hai.
"Hifadhi za misitu ambazo zimeathiriwa na EACOP (Bomba la Mafuta Ghafi la Afrika Mashariki) na shughuli nyingine za mafuta zinaweza kuharibiwa na hii ingemaanisha kwamba hazitaweza kutekeleza majukumu yao ya uhifadhi wa bioanuwai, uimarishaji wa hali ya hewa na utoaji," anafafanua Diana Nabiruma kutoka Taasisi ya Afrika ya Utawala.
"Pia tunahofia kwamba bayoanuwai yetu inaweza kuwa katika shinikizo kubwa kwa sababu
kama tutaharibu misitu basi bioanuwai inayoishi ndani ya misitu hiyo itaondoka hapo," anaongeza.
Pia kuna suala la fidia kwa wale wanaolazimishwa kuhama.
Kampuni ya Ufaransa inasema “kutekelezwa kwa miradi ya Tilenga na EACOP kunahitaji
utekelezaji wa mpango wa utwaaji ardhi unaojumuisha takriban hekta 6,400. Mpango huu unajumuisha uhamishaji wa makazi 775 na unahusu jumla ya watu 19,098 walioathiriwa na mradi.
Mnamo Septemba 2022 Bunge la Ulaya ambalo Ufaransa inaelezea "wasiwasi wake
mkubwa kuhusu ukiukwaji wa haki za binadamu nchini Uganda na Tanzania” na mradi
wa bomba.
Ilibainisha kuwa karibu watu 118,000 wameathiriwa na miradi hii ya mafuta, na wengine nyumba zao zimelazimika kupisha ujenzi wa barabara za kuingia au kutoka katika viwanda vya usindikaji.
"Wengine wamehitaji ardhi yao yote au sehemu na wamepoteza matumizi ya mali na hivyo
njia zao za kujikimu, bila malipo ya awali ya fidia, na ambapo fidia hii ya chini kwa hiyo kwa umakini na kwa hakika inadhoofisha mapato na hali zao za maisha,” Bunge la EU lilisema.
"Kama watu waliohamishwa hawawezi tena kupata mapato ya kutosha kulisha familia zao, kupeleka watoto wao shuleni au kupata huduma za afya; ilhali haki za wazawa jamii kupata ridhaa ya bure, ya awali na iliyoarifiwa haiheshimiwi kwa mujibu wa viwango vya kimataifa,” iliongeza.
Hata hivyo, rais wa Uganda Yoweri Museveni alikashifu bunge la Umoja wa Ulaya kuhusu pendekezo lake kwamba mradi wa bomba hilo usitishwe, "Mradi wa Mafuta utaendelea na hakuna anayeweza kuuzuia," Rais Museveni alisema.
Baadaye aliandika kwenye akaunti yake ya X “Total Energies ilinishawishi kuhusu
Pipeline wazo, ikiwa watachagua kusikiliza bunge la EU, tutapata mtu mwingine wa kufanya kazi pamoja na…”
Mnamo Julai 2023, Human Rights Watch ilitoa ripoti kuhusu shughuli za Jumla ya Nishati. Ilihoji watu 90, 75 kati ya hawa walikuwa familia zilizohamishwa katika wilaya 5 za Uganda.
"EACOP imekuwa janga kwa makumi ya maelfu ambao wamepoteza ardhi ambayo ilitoa chakula kwa familia zao na mapato ya kupeleka watoto wao shuleni, na ambao walipokea fidia kidogo kutoka kwa TotalEnergies," Felix Horne, mtafiti mkuu wa mazingira katika Shirika hilo la Human Rights Watch alisema.
Kulingana na ripoti hiyo wakulima walisema walihisi kushinikizwa kusaini mikataba ya
fidia kwa Kiingereza, lugha ambayo wengi wao hawawezi kusoma, na wengi walielezea kupewa pesa taslimu badala ya chaguo la kubadilisha ardhi kulingana na viwango vya kimataifa.
"Wanakuja hapa wakituahidi kila kitu," mkazi mmoja alinukuliwa akisema, "tuliamini yao. Sasa hatuna ardhi, pesa za fidia zimeisha, tumebakiza mashamba gani mafuriko, na vumbi linajaza hewa.”
Kampuni ya TotalEnergies imejitetea katika barua kwa Human Rights Watch ikisema imelipa fidia kwa mujibu wa sheria za Uganda, zilizoidhinishwa na Mthamini Mkuu wa
Serikali na Mabaraza ya Ardhi ya Wilaya.
Mnamo Juni 2023 Waganda 26 waliishtaki kampuni ya TotalEnergies huko Paris, Ufaransa
kwa malipo ya madai ya ukiukaji wa haki za binadamu katika miradi yake mikubwa nchini humo.
Walisisitiza kuwa kampuni hiyo imeshindwa kulinda watu na mazingira kutokana na maendeleo yake ya mafuta ya Tilenga na Bomba la Mafuta Ghafi la Afrika Mashariki (EACOP) lenye thamani ya dola bilioni 3.5.
Mnamo Disemba 2023 mahakama huko Hoima, mji ulio karibu na maeneo ya mafuta, ilitoa uamuzi dhidi ya kaya 42 zinazopinga fidia isiyotosheleza kutoka kwa kampuni hiyo.
Serikali inasema ikiwa na uwezo kamili wa uchimbaji, itaweza kuzalisha mapipa 230,000 ya
mafuta ghafi kila siku, huku akiba yake ya mafuta ghafi ikikadiriwa kufikia mapipa bilioni 6.5, ambapo mapipa bilioni 1.4 yanaweza kurejeshwa.
Serikali inaendelea kuwahakikishia wananchi wake kuwa inafuatilia shughuli za makampuni
ya mafuta ili kuhakikisha hazikiuki haki za wananchi na kuzingatia matakwa yao ya mkataba.
Uganda inapanga kutumia rasilimali za mafuta na gesi kupambana na umaskini, kuboresha utoaji wa huduma kwa watu wake lakini pia kuendeleza miundombinu muhimu.
Serikali ya Rais Yoweri Museveni imedhamiria kuanza kuonja mapato ya mafuta yake ifikapo mwaka wa 2025, lakini mwanaharakati wa mazingira wanasema wataendelea kuwa
makini na shughuli za TOTAL Energies na kuendelea kuangazia ukiukaji wowote utakaofanywa.
Uganda inapanga kutumia rasilimali za mafuta na gesi kupambana na umaskini, kuboresha
utoaji wa huduma kwa watu wake lakini pia kuendeleza miundombinu muhimu.
